شبکه بهداشت و درمان شهریار

بحران‌های سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، آزمونی بزرگ برای تاب‌آوری نظام سلامت بود. در حالی که اخبار جنگ در صدر رسانه‌ها بود، گروهی از مدافعان سلامت در "جنگ رمضان"، بدون هیاهو، مسئولیت حفظ سلامت گروه‌های آسیب‌پذیر را بر عهده داشتند. با آزاده محمدابراهیم، سرپرست واحد بهبود تغذیه شبکه بهداشت و درمان شهریار، درباره تجربیات، ناگفته‌ها و آسیب‌های این دوران گفتگو کردیم.

روابط عمومی: خانم محمدابراهیم، گزارش عملکرد واحد شما در دو سال اخیر نشان‌دهنده یک تغییر رویکرد جدی است. از «بحران خرداد ۱۴۰۴» تا «جنگ رمضان ۱۴۰۵»، چه گذشت؟

محمدابراهیم: ببینید، ما در یک نبرد نابرابر بودیم. در خرداد ۱۴۰۴، ناگهان با تجاوز نظامی مواجه شدیم و عملاً ساختار سنتی خدمت‌رسانی ما مختل شد. دستور مدیریت شبکه بر دورکاری بود تا امنیت همکاران حفظ شود. اما دورکاری به معنای تعطیلی نبود. ما در آن ۱۲ روز، همزمان هم داشتیم راه می‌رفتیم و هم می‌دویدیم؛ باید شرح وظایف جدید تعریف می‌کردیم و با موبایل‌های شخصی‌مان با مادران باردار و بیماران در ارتباط می‌ماندیم. «جنگ رمضان» در اسفند ۱۴۰۴، پخته‌تر از آن بود که غافلگیر شویم، اما فشاری که روی سیستم وارد شد، بسیار سنگین‌تر بود.

روابط عمومی: در گزارش‌های شما، آمارهای خیره‌کننده‌ای دیده می‌شود (مشاوره به بیش از ۷۰۰ مادر باردار و بیش از هزار بیمار دیابتی). این حجم از خدمات با چه بهایی انجام شد؟

محمدابراهیم: این اعداد، حاصل ایثار واقعی کارشناسان است، نه لزوماً حاصلِ زیرساخت‌های سیستم. ما ۷۸۶ مادر باردار، ۳۷۳ سالمند، ۱۰۵۳ بیمار دیابتی و فشارخونی و ۶۴۱ کودک زیر ۵ سال را پایش کردیم و ۵۴۶۰ نفر را در فضای مجازی آموزش دادیم. این آمار نشان می‌دهد کارشناسان ما حتی یک لحظه هم دست از کار نکشیدند. اما حقیقت را باید بی‌پرده گفت؛ این کار نه با تجهیزات سازمانی، بلکه با «ازخودگذشتگیِ» همکارانم انجام شد.

روابط عمومی: شما در بررسی‌های داخلی، از واژه "چالش‌های بدون سانسور" استفاده کردید. دقیقاً چه موانعی مانعِ ارائه خدماتِ استاندارد می‌شد؟

محمدابراهیم: من به عنوان مسئول این واحد، وظیفه دارم بگویم که کارشناس تغذیه ما در ایام دورکاری، ابزاری نداشت! نبودِ سیم‌کارت کاری باعث شد همکاران من امنیت روانی نداشته باشند؛ از مزاحمت‌های تلفنی گرفته تا پاسخگو نبودن بیماران به تماس‌هایی که از خطوط شخصی برقرار می‌شد. ما سامانه ۴۰۳۰ فعالی نداشتیم. اینترنت در دسترس نبود و مجبور بودیم با هزینه‌های شخصی کار را پیش ببریم.

از آن سو، مدیریت بحران در سطح دانشگاهی، گاهی با تاخیر بود و دستورالعمل‌ها را دیروقت ابلاغ می‌کردند. این «دیده‌نشدن» تلاش‌ها، عدم پرداخت‌های متناسب با سختی کار و نبودِ مهدکودک یا مکان امن برای فرزندان همکاران، باعث شد فشار مضاعفی روی نیروهای متخصص ما وارد شود. ایمنی سازه مراکز و مدیریت هیجانات در مواقع بحران هم از دیگر زخم‌هایی بود که سیستم باید برایش فکر اساسی کند.

روابط عمومی: با وجود این نقدها، چه چیزی باعث شد که این واحد در شهریار به موفقیت بالای ۸۰ درصد در پوشش پیگیری‌ها برسد؟

محمدابراهیم: حمایت بی‌دریغ مدیریت شبکه بهداشت و معاونت بهداشتی در شهریار، برگ برنده ما بود. این حمایت، به ما اجازه داد «مدیریت میدان» را در دست بگیریم. ما با تولید ۱۷ رسانه آموزشی کاربردی (مانند توصیه‌های تغذیه در زمان باران‌های اسیدی)، جلسات هماهنگیِ بی‌وقفه و اتحادِ بی نظیرِ کارشناسان، توانستیم از این بحران، یک مدلِ درخشان بسازیم. ما ثابت کردیم که حتی با دست خالی هم می‌توان جلوی آسیب‌های تغذیه‌ایِ ناشی از جنگ را گرفت.

روابط عمومی: سخن پایانی شما برای مسئولین و همکاران چیست؟

**محمدابراهیم:** من از همکارانم سپاسگزارم که بیش از ۸ ساعت در روز و حتی در ساعات غیراداری پای کار بودند. اما این گزارش، یک «هشدار» است. ما در بحران‌های آینده، نمی‌توانیم فقط با «ایثارِ پرسنل» پیش برویم. ما به سیم‌کارت سازمانی، سامانه پاسخگویی متمرکز، چک‌لیست‌های تجهیزاتی برای جلوگیری از مفقودی اموال و از همه مهم‌تر، «حمایت مالیِ عادلانه» نیاز داریم. درس‌آموخته‌های ما در "جنگ رمضان"، نقشه راهی برای آینده است؛ مشروط بر اینکه سیستم، صدایِ کارشناسِ خطِ مقدم را بشنود و برای رفع این شکاف‌های زیرساختی، صادقانه گام بردارد.

این گفتگو با هدف تبیین تجربیات واحد بهبود تغذیه در دوران بحران و با رویکرد آسیب‌شناسی سیستمی تنظیم شده است.